कमजोर व्यवस्थापन सडकमै भेटिन्छन् बालबालिका



काठमाडौं । पुस–माघको जाडो होस् कि चैत–वैशाखको गर्मी, काठमाडौं उपत्यकाका सडकमा शरीरमा लगाएको पातलो एकजोर लुगामै बालबालिकाहरू भेटिने गरेका छन् । विभिन्न सरकारी तथा गैरसरकारी संस्थाले सडकबाट उद्धार गरेका बालबालिकाको उचित व्यवस्थापन नहुँदा उनीहरू सडकमै फर्किने गरेका छन् ।

सडकमा माग्दै हिँड्ने, सडकलाई नै आफ्नो वासस्थान बनाउने र सवारी साधनमा श्रमिकका रूपमा काम गर्ने बालबालिकालाई सरकारी तथा गैरसरकारी संस्थाले उद्धार गर्ने गरेका छन् । उद्धार गरिएकाको दीर्घकालीन व्यवस्थापन नहुँदा बालबालिका फेरि सडकमै आउने गरेको बालकालिका खोजतलास समन्वय केन्द्रका कार्यक्रम अधिकृत सन्तोषचन्द्र अधिकारी बताउँछन् । उद्धार गरिएका कतिपय बालबालिकालाई परिवारसँग भेट गराएर जिम्मा लगाउने गरिएको भए पनि केही दिनमै फेरि सडकमै भेटिने गरेको उनको भनाइ छ ।

कमजोर आर्थिक अवस्था र पारिवारिक द्वन्द्वका कारणले बालबालिकाले घर छाड्ने गरेका छन् । कतिपय सार्वजनिक सवारी साधनमा श्रमिकको रूपमा काम गरिरहेका बालकले परिवारको आर्थिक जिम्मेवारीसमेत लिनु परेकाले उद्धार गरे पनि व्यवस्थापन हुन नसकेको समन्वय केन्द्रको भनाइ छ । उनीहरूलाई सडकबाट उद्धार गरेपछि फेरि सडकमै फर्किनु नपर्ने गरी व्यवस्थापन गर्न सकेमात्र समस्या समधान गर्न सकिने केन्द्रका अधिकृत अधिकारी बताउँछन् । पारिवारिक समस्या, संगत, देखासिकी कस्ता कुराले बालबालिकालाई सडकसम्म ल्याउने गरेको छ ।
गत वैशाखदेखि कात्तिकसम्ममा उद्धार गरिएकामध्ये दुई सयजनाभन्दा बढी बालबालिका सडकमै फर्किएका छन् । उद्धारपछि उमेर अनुसार व्यवस्थापन नगरी केही दिनमै छोडिदिने गरेका छन् । बालबालिकाको हकहित संरक्षणका लागि दर्जनौँ संघसंस्था रहेका भए पनि अवस्थामा सुधार नहुनु राज्यका लागि ठूलो चुनौती हो ।

समन्वयन केन्द्रका अनुसार वर्षौंअघि उद्धार थालिएको भए पनि उद्धारपछि पढाइएका र सीप सिकाइएका बालबालिकाहरू कहाँ पुगे, के गर्दैछन् भन्ने कसैलाई थाहा छैन । राज्यले आवश्यक ख्याल नगर्दा र उनीहरूको समस्या बेवास्ता गर्दा बालबालिकाहरू सडकबाट माथि आउन सकेका छैनन् । अन्तर्राष्ट्रिय कानुनअनुसार १८ वर्षभन्दा मुनिकालाई र नेपालको कानुन अनुसार १६ वर्षमुनिका व्यक्तिलाई बालबालिका मानिएको छ । नेपालमा जनगणना २०६८ अनुसार १६ वर्षमुनिका बालबालिकाको संख्या कुल जनसंख्याको झन्डै ४० प्रतिशत छ । तीमध्ये विद्यालय उमेर समूहका झन्डै ६ प्रतिशत बालबालिका अझै पनि विद्यालयबाहिर छन् भने करिब पाँच हजार बालबालिका सडकमा छन् ।

प्रतिक्रिया दिनुहोस्