५० करोड मानिस मनोरोगबाट पिडित



काठमाडौं । ‘असमानता हटाउन आवश्यक छ सबैको साथ र योगदानः सुलभ, समान र उपयुक्त मानसिक स्वास्थ्य हाम्रो अभियान’ नाराका साथ यसवर्षको विश्व मानसिक स्वास्थ्य दिवस मनाइँदैछ । विश्व स्वास्थ्य संगठनका अनुसार करिब २५ प्रतिशत मानिस कुनै न कुनै प्रकारको मानसिक समस्याबाट पीडित छन् । विश्वमा हरेक वर्ष १० अक्टोबरमा मानसिक स्वास्थ्य दिवस मनाइन्छ ।

दिवसका अवसरमा यस क्षेत्रमा काम गरेका सरकारी तथा गैरसरकारी सस्थाले जनचेतनामुलक कार्यक्रम आयोजना गरेका छन् । नेपालमा प्रत्येक वर्ष मानसिक रोगीको संख्या बढ्दै गएको छ । सरकारले भने मानसिक स्वास्थ्यलाई प्राथमिकतामा नराखेकाले मानसिक रोगीले भरपर्दो उपचार सेवा समेत पाउन सकेका छैनन् । वरिष्ठ मनोचिकित्सक डा सरोजप्रसाद ओझा भन्छन् ‘मानसिक रूपमा स्वस्थ रहन र राम्रो संग बाँच्न को लागी यसबिषयमा ध्यान जानु असाध्यै महत्वपूर्ण छ ।’ मानसिक स्वास्थ्यले नैे हामी कसरी सोच्छौं, महसुस गर्छौं, र कार्य गर्दछौं भनेर निर्धारण गर्न मद्दत गर्दछ यसैले मानसिक रुपमा स्वस्थ रहनुपर्ने डा. ओझा बताउँछन् । उनले भने ‘मानसिक स्वास्थ्य जीवन को हरेक चरण मा महत्वपूर्ण छ । त्यसैले मानसिक स्वास्थ्यलाई हाम्रो प्राथमिकता मानौँ ।

विश्वमा करिब ५० करोड मानिस कुनै न कुनै प्रकारको मनोरोगबाट पीडित छन्। विश्वका १० खतरनाक रोग जसले मानिसको दैनिक क्रियाकलापमा असर गर्छ जसमध्ये ५ वटा मानसिक रोगका कारणले गर्दा हुन्छ। तिनीहरू डिप्रेसन, मेनिया, सिजोफोर्निया, दूव्र्यसनी र डिमेन्सिया पर्दछन्। डिप्रेसन रोग सबैभन्दा बढी पाइने मनोरोग हो। नेपालमा मनोरोगका बिरामीलाई उपचार गर्ने जनशक्तिको कमी छ। साइक्याट्रिक मनोरोग विशेषज्ञ, साइक्याट्रिक नर्स, साइकोलोजिष्ट र सामाजिक कार्यकर्ता मनोरोगका बिरामीको उपचारमा संलग्न रहन्छन्। नेपालमा मनोरोगीका बिरामीको मानसिक अस्पताल, मेडिकल कलेज, सरकारी अस्पताल र निजी अस्पतालमा उपचार हुने गरेको छ । कोरोना महामारीका कारण मानसिक स्वास्थ्यसँग सम्बन्धी समस्या उल्लेख्य मात्रामा बढेकोे छ ।

यस्तै पाटनस्थित मानसिक रोग अस्पतालमा पनि दैनिक करिब २ सयको हाराहारीमा मानसिक रोगी आउने गरेका छन् । चिकित्कहरूका अनुसार मानसिक रोगको मुख्य कारण तनाव हो । कतिपयलाई वंशानुगत कारणले पनि मानसिक रोग हुन्छ । पारिवारिक, आर्थिक, सामाजिक लगायत अनेक कारणले उत्पन्न हुने तनावले मानसमा थाहै नपाई निराशा बढ्न सक्छ । निराशा बढ्दै गए अवसाद अर्थात डिप्रेसन हुने अवस्था हुन्छ । समयमै उपचार नभए कडाखाले मानसिक रोग हुन सक्ने मनोचिकित्सकहरूको भनाइ छ ।

उदासिनता, इच्छाशक्तिको अभाव, अनिन्द्रा, शारीरिक कमजोरीलगायतले पनि डिप्रेसन हुन्छ । यस्तो लक्षण देखा परेमा तत्काल मनोचिकित्सकसँग परामर्श गर्नुपर्छ । ससाना कुरामा पश्चात्ताप हुने, खाना नरुच्ने, बोल्न मन नलाग्ने, मन खुसी नहुने, टाउको दुख्ने, मुटु काम्ने, एक्लै बसेर रुन मन लाग्ने डिप्रेसनका लक्षण हुन् । यस्तो लक्षण देखिएमा तत्काल उपचार गराउन चिकित्सकहरूको सुझाव छ ।
मुख्यरूपमा औषधिबाट र मानसिक उपचार (साइको थेरापी) बाट मानसिक रोगको उपचार गरिन्छ । साइको थेरापीमा मानिसको नकारात्मक सोंच बदलेर सकारात्मक सोंच बनाउन सिकाइन्छ । रोगीले आफूखुसी औषधि सेवन गर्नु हुँदैन । दैनिक करिब ८ घन्टा अनिवार्य ढुक्कले सुत्न मनोचिकित्सकहरूको सुझाव छ ।

प्रतिक्रिया दिनुहोस्