आलमको भाईलाई किर्तेमा समाउदा राजीनामा दिनुपर्यो


केशबहादुर शाही, पूर्वडिआइजी

० आफ्ताव आलम नसमात्ने एसपीमध्येमा तपाईंको नाम पनि परेको छ । किन समात्नुभएन ?

– मेरो जिन्दगी बुझ्दै जानुभयो भने अरु धेरै कुरा पाउनुहोला । पुलिसमा जागिर खाएर केशबहादुरले एउटा पनि निर्दोषलाई थुनेको र अपराधमा मुछिएर समात्नुपर्ने मान्छेलाई भेट्दाभेट्दै छोडिदिएको एउटामात्रै प्रमाण ल्याउनुभयो भने यो धर्तिमा जे–जस्ता कानुन र सजायँको व्यवस्था छ, सबै व्यहोर्न तयार छु । किर्ते मुद्दामा त आफ्ताबको भाइ महतावलाई समातेको हुँ नि त्यसबेला उनको भाइलाई समात्नु भनेको उनलाई समात्नुजत्तिकै मुश्किलको कुरा थियो ।

० भाइलाई किन समाउनुभएको ?

– उसले आफ्नो परीक्षा अरु कसैलाई दिन लगाएको थियो । त्यसलाई कानुनले किर्ते भन्छ । यसैमा समातेर ल्याएँ ।

० धाक, धम्की कत्तिको आयो ?

– पुलिसको जागिरमा धाक, धम्कीका कुरा अनेकन हुन्छन्, मुख्य कुरा मैले कानुनविपरीत काम गरें कि गरिनँ भन्ने हो । रौतहटजस्तो ठाउँमा, त्यो बेला मन्त्रीको भाइलाई समातिसकेपछि धाक, धम्की आउनु मामुली हुन् । मलाई राज्यले ‘धम्कीसँग डराएर भाग्’ भनेर पठाएको त होइन !

० त्यहाँको स्थिति के हो ?

– यो आफ्ताव आलम भन्ने ०५२ सालको उपचुनावबाट सांसद भयो । ऊ त्यहाँको ‘जान्ने–मान्ने’ मान्छेमै गनिन्थ्यो । कांग्रेसका पुराना नेता शेख इद्रिस यसको काका । ०१५ सालदेखिका एमपी (सांसद) । त्यहीँबाट उसले पोलिटिकल स्कुलिङ पाएको हो । शेख मन्त्री हुँदा आफ्ताव पिए थियो । तराईमा के हुन्छ भने, पावरमा बस्ने मान्छेले प्रहरी–प्रशासनतिर आफ्नो पकड राखिराख्ने † कुनै बेला खुमबहादुर खड्काले भन्नुहुन्थ्यो, ‘तराईमा चुनाव जित्ने भनेको बम र बारुदको बलमा हो । रौतहटको अवस्था पनि त्यही थियो । चुनावको बेला डर–धाक देखाउने, प्रतिद्वन्द्वीलाई भागाभाग गराउने । आफ्तावहरु पनि त्यसै गर्थे । त्यस्तो सोसाइटीमा पुलिसिङ गरेर, त्यो लेभलको मान्छेलाई समात्नु, समातेर बजार घुमाउँदै ल्याउनु– इट्स नट अ जोक तर, हामीले ग-र्यौं ।

० यही कारणले तपाईंको बढुवा रोकियो भन्ने चर्चा छ नि !

– जनआन्दोलनपछि मिलिजुली सरकार बन्दा नेपाली कांग्रेसबाट कृष्ण सिटौला गृहमन्त्री हुनुभयो । सिटौलालाई मेरो बढुवा नगराउन अफ्तावले प्रभावित गरेकै हो । म प्रमोशन भएँ भने उसले पार्टी नै छोड्छु भनेको थियो रे । फेरि पुलिसको सरुवा–बढुवामा पोलिटिकल च्वाइस नै हुने गरेको छ । प्रहरी जहिले पनि सिस्टममा चल्नुपर्छ भन्ने मान्यता राख्छु । त्यसैको कारण एआइजीको पद खालि नभएको र डिआइजीको अवधि पाँच वर्ष पूरा भएको अवस्थामा हाँसिखुशी नै घर गएँ । यदि, एसएसपीमा मेरो प्रमोशन नबिग्रिएको भए, उस्तै परे आइजी हुन्थेँ होला । म कुनै पोलिटिकल लिडरको दैलोमा नजाने मान्छे । फेरि अनेकनथरि खुशामद गरी–गरी जागिर खानु नपरोस् भन्ने लाग्थ्यो ।

० यदि आफ्तावको भाइलाई पक्राउ नगरेको भए आज एआइजीबाट रिटायर्ड हुन पाइन्थ्यो भनेर पश्चाताप गर्नुहुन्छ कि ?

– हामीले प्रहरीमा जागिर खाँदा आफ्नो जीवन नै त्यो संगठन र त्यसको जिम्मेवारीमा सुम्पिसकेका हुन्थ्यौँ । त्यत्रा–त्यत्रा द्वन्द्व भए । मरिन्छ भन्ने जान्दाजान्दै पनि कतिपय ड्युटीमा हिँडियो । मतलब, ज्यानको माया नै मारेर पनि प्रहरीसेवाबाट बिचलित भइएन । जब हामीले ज्यानकै माया गरेनौँ भने ज्यानभन्दा प्रमोशन त ठूलो कुरा भएन नि † कुनै अपराधीलाई अपराध गरेकै कारण समातियो, जुन मेरो जागिरको मुख्य दायित्व थियो । त्यो दायित्व निर्वाह गरेकै कारण हुनुपर्ने प्रमोशनचाहिँ दुर्भाग्यपूर्ण नहुनु हो । जागिरमा दुई रुपियाँको पनि कैफियत राखिनँ, एक पाइला पनि गलत बाटो हिँडिनँ– यसैमा गर्व गर्छु । जिन्दगीमा कुनै पनि पुस्तक पढेर वा विश्वविद्यालय गएर नपाइने ज्ञान, शिक्षा र अनुभव प्रहरी सेवामा पाएँ । ती अनुभव कतिपय मीठा भए, कतिपय नमीठा भए । तर, जे–जे भए, ठीकै भए ।

० तपाईं ठकुरी, दरबारियाहरुको मान्छे भनेर पनि बढुवा बिगार्नेहरु सल्बलाएको भनिन्छ । सत्य हो ?

– जातसँग क्षमताको सरोकार हुँदैन । म जन्मले नै ठकुरी । राजा ठकुरी, म पनि ठकुरी भन्ने हो भने त अर्कै कुरा । नभए, म मध्यमवर्गीय परिवारको मान्छे हुँ, आफ्नै दुःखले काम गरेर बाँच्न बाबु–बाजेले सिकाउनुभएको । प्रहरीको जागिरमा ठकुरीलाई यति नम्बर, अरुलाई यति नम्बर भन्ने पनि हुँदैनथ्यो । त्यसैले जे भएँ, क्षमताले नै भएँ । आजसम्म पनि मेरो कुनै किसिमको पोलिटिकल इन्भल्भमेन्ट वा कुनै पावर एक्सरसाइज गर्ने आदत भएन ।

० प्रहरी त अझै पनि सिष्टममा चलेन नि ?

– कुनै दिन आउला, सिष्टममा चल्ने । यदि त्यसो भएन भने हामी नै लड्छौँ, सिष्टम बसाऊ भनेर ।

० संगठन सिष्टममा नचलेरै हो त, आजकल राजीनामा दिनेहरुको संख्या बढिरहेको ?

– मलाई पनि प्रमोशन नहुँदा एकदमै चित्त दुखेको थियो । राजीनामा दिएँ । साथीहरुको प्रेसरमा फिर्ता लिएँ । मैले जागिर छोड्दा अर्को राम्रो मान्छे आउँछ भने त ठीकै हो । मैले छोडेको कारणले खराब मान्छे हावी भयो भने के हुन्छ ? मलाई त्यसबेलाको नेतृत्वका सरहरु र सहकर्मीले यसो भनेका थिए । मैले पनि विचार गरेँ, ठीकै छ, एउटा प्रमोशन बिग्रिए पनि अगाडि राम्रै होला ।

० प्रहरीले सेवा, शर्तअनुसार काम गर्न पाउँदैनन् भन्ने कुरा कत्तिको मान्नुहुन्छ ?

– त्यो सत्य हो ।

० केही घटनालाई लिएर प्रहरीको अपराध अनुसन्धान फितलो भयो भनिन्छ । हो त ?

– सर्कमस्ट्यान्सेसका आधारमा इन्भेष्टिकेशन अगाडि बढ्ने हो । यदि कुनै घटनामा हस्तक्षेप भयो, अनावश्यक दबाब भयो वा अनुसन्धानकर्ताकै नियत खराब भयो भने अर्कै कुरा, नभए प्रहरीलाई अनुसन्धान गर्न कुनै अप्ठ्यारो छैन ।

० निर्मला हत्याकाण्डको अनुसन्धान टुंग्याउन किन ढिलाई भइरहेको छ ?

– पुलिसलाई उसको तरिकाले काम गर्न नदिइएको हो भन्ने लाग्छ । धेरै किसिमका मान्छे, समूहहरुको धेरै किसिमका इन्ट्रेस्ट गाँसियो । त्यसको शिकारचाहिँ प्रहरी बन्न पुग्यो । प्रहरीले त्यो हत्याकाण्डको अनुसन्धान गर्दैन, सक्दैन भन्ने म मान्दिनँ । तर, प्रहरीको कामलाई अरुले हस्तक्षेप गर्नु हुँदैन । कुनै पनि कुरा सत्प्रतिशत भन्ने हुँदैन । डाक्टरले पनि विरामी जस्तोसुकै होस्, हन्ड्रेड पर्सेन्ट ग्यारेण्टी लिँदैन ।

दक्षिण एसियामा नेपाल पुलिसजत्तिको क्यापेबल अर्गनाइजेशन ज्यादै कम छन् । अहिले सिपाही, हवल्दारलाई क्राइम सिन प्रोटेक्सन (दसी प्रमाणको सुरक्षा) को तालिम दिइँदैछ । यस्तो कामले राम्रो परिणाम दिन्छ । कुनै पनि घटना भएपछि सिनियर प्रहरी वा अनुसन्धान टिम तत्कालै नपुगेको हुनसक्छ । जुन युनिट घटनास्थलमा पहिला पुग्छ, उसले त्यहाँ उपलब्ध प्रमाणहरुको सुरक्षा कसरी गर्ने भन्नेबारेमा अहिले बढी गम्भीरताका साथ तालिम दिइँदैछ ।

० निर्मला हत्याकाण्डको अनुसन्धान बिग्रनुमा मिडियाको भूमिका कत्तिको छ ?

– मिडियाका कारण अप्ठेरो परेजस्तो मैले बुझेको छु । कति कुरा ल्याउन हुने ? कति नहुने ? कसलाई उचाल्न हुने ? कति उछाल्ने ? यस्ता कुरा मिडियाले ख्याल गर्नुपर्छ । जघन्य र संवेदनशील घटनाको सफल अनुसन्धानका लागि मिडिया जिम्मेवार भएन भने प्रहरीलाई समस्या पर्छ ।

० रिटायर्ड जीवन कसरी बित्दै छ ?

– अहिले दिपालयमा छु, तर तालिम केन्द्रको कमाण्डेण्टलाई फोनमा भनेको छु कि, एकदिन मेरो क्लास राखिदिनु । हामी १८२५ देखि पुलिसका कुरा सुन्छौँ, प्रहरीका रुपमा समाजमा उभिन्छौँ । यसबीचमा जे–जे जस्ता परिस्थिति आए, ती सबै समयका माग हुन् । अनुसन्धानमा जति पनि जटिलता आए, त्यो समयका कारण हो । आजभन्दा २० वर्षअघि साइबर क्राइमको कुनै कानुन नै थिएन । अहिले प्रत्येक घटना साइबर क्राइमसँग सम्बन्धित हुन थाल्यो । ह्याक गरेर बैंकको खाता तलमाथि पार्ने, एटिएमबाट पैसा चोर्ने– यस्ता अपराध समयको विकासक्रमले ल्याएका हुन् । यस्ता अपराधमा प्रहरीको पहुँच बढाउनु सबभन्दा गम्भीर विषय हो । यत्तिका वर्ष जागिर खाएर जहाँबाट म रिटायर्ड भएँ, त्यो इन्स्टिच्युसनलाई अझ मजबुत बनाउनुपर्छ भन्ने मान्यता राख्छु । त्यसका लागि व्यापार गरेर, अर्को जागिर खाएर हुँदैन । नयाँ प्रहरी भाइ, बहिनीलाई अनुभव सुनाउने, जानेको कुरा सिकाउने काम ग¥यो भने फलदायी हुन्छ । म त्यही काम गर्छु । यो कामबाट फुर्सद भएको बेलामा डोल्मा कन्सल्टेन्सीले क्लास लिन बोलाउने गरेको छ । म त्यहाँ गएर पनि यिनै विषयमा विद्यार्थीलाई पढाउँछु । (जनआस्था साप्ताहिकबाट)

प्रतिक्रिया दिनुहोस्
मुख्य समाचार

काठमाडौँ : भारतीय विदेश मन्त्रालयले आइतबार एक विज्ञप्ति जारी गर्दै गौतम बुद्ध नेपालमा जन्मिएकोमा कुनै

काठमाडौं : काठमाडौं उपत्यकामा आइतबार ९२ जनामा कोरोना संक्रमण पुष्टि भएको छ । स्वास्थ्य तथा

काठमाडौं : नेपालमा पछिल्लो २४ घण्टामा थप ३ सय ८० जनामा कोरोना संक्रमण पुष्टि भएको

जनकपुरधाम : जनकपुरधाम उपमहानगरपालिकामा एक हप्ताका लागि लगाइएको निषेधाज्ञाको समयअवधि समाप्त भएपछि पुनः एक हप्ताका

पर्सा : पर्सामा ९ प्रहरीसहित ७५ जनामा कोरोना संक्रमण पुष्टि भएको छ । नारायणी अस्पतालको

पर्सा– उपचार नपाएर ज्यान गुमाएकी वीरगन्ज २ छपकैयाकी २० बर्षिय विष्णु लामाका आफन्तले नारायणी अस्पतालमा

काठमाडौं– भारतले नेपाललाई भेन्टिलेटर सहयोग गरेको छ । आइतबार जंगी अड्डामा आयोजित एक कार्यक्रमका बीच

काठमाडौं– विश्व आदिवासी दिवसका दिन प्रधानमन्त्री केपी शर्मा ओलीले सुस्वास्थ्य, दीर्घायु तथा उत्तरोत्तर प्रगतिको कामना

आन्ध्र प्रदेश– कोरोना संक्रमित विरामीहरू राखिएको आन्ध्र प्रदेशको विजयवाडामा स्वर्ण प्यालेस होटलमा आगो लाग्दा ७

काठमाडौं– प्रमुख प्रतिपक्षी दल नेपाली कांग्रेसले बुद्धको जन्मस्थानबारे भारतीय विदेशमन्त्रीले दिएको अभिव्यक्तिप्रति आपत्ति जनाएको छ।

काठमाडौं : वीरगञ्जमा ७ अस्पताल चार्हादाचार्हादै मृत्यु भएकी २० वर्षीया युवतीमा कोरोना संक्रमण पुष्टि भएको

काठमाडौं : काठमाडौं उपत्यकाका तीनवटा जिल्ला प्रशासन कार्यालयले आज (आइतबार) देखि अत्यावश्यकबाहेकका सेवा बन्द गरेका