किन घट्यो छोरीहरुको जनसंख्या ?


काठमाडौं : पछिल्लो समय नेपालमा छोराको भन्दा छोरीको जनसंख्या कम छ भन्दा तपाईलाई विश्वास नलाग्न सक्छ । यस्तो लाग्नु पनि स्वभाविक हो । राष्ट्रिय जनगणना २०६८ को तथ्यांकमा समग्र जनसंख्या हेर्दा महिलाको संख्या बढी थियो । तर, पछिल्ला वर्षहरुमा विभिन्न कारणले छोरी जन्मिने क्रम घटे थालेको विज्ञहरू बताउँछन् ।

२०६८ को जनगणनामा महिलाको संख्या बढि भएपनि १४ वर्षमुनिको संख्यामा छोरीभन्दा छोराको संख्या बढी थियो । यस्तो अवस्था रहिरहेमा सामाजिक संरचना जोखिममा पर्न सक्ने विज्ञहरूको भनाई छ ।

यसरी छोरीको संख्या कम हुँदै गएपनि सरकारी तहबाट कुनै अध्यान, अनुसन्धान वा पहल नभएको सरकारी अधिकारीको भनाइ छ । अथवा यो विषयमा कुनै सरकारी तहबाट खासै चासो दिइएको छैन । नेपालमा प्रत्येक वर्ष छोरी जन्मिने अनुपात घटेको केही अस्पतालका तथ्यांकहरुले पनि देखाएको छ ।

छोरा जन्माउन कस्तो दवाव आउछ ?

काठमाडौंमा बस्ने सर्मिला (नाम परिवर्तन) को पहिलो सन्तानको रुपमा छोरी जन्मियो । त्यसपछि छोरा जन्माउन घर परिवारबाट दवाव आउन शुरु गर्यो । उनलाई अरु छोरा छोरी जन्माउन चाहना नभएपनि परिवार र छिमेकीको दवावमा फेरी अर्को बच्चा जन्माउने योजना बनाइन् । फेरी छोरी नै जन्मियो । यसरी ३ जना छोरी जन्मियो, छोरा जन्माउने आशमा । छोरी जन्मियो भनेर परिवारमा उनको श्रीमानलाई अर्को विवाह गर्नसम्म दवाव आयो । सबैले नराम्रो भने, कुरा काटे, नराम्रो व्यवहार गरे । यति मात्र हैन भ्रुण हत्या गर्न धेरै दवाव आयो तर उनले मानिन् । छोरा जन्माउनै पर्ने दवाव आएपछि आफ्नो ज्यान जोखिममा राखेरै उनले फेरी बच्चा जन्माइन् । अन्ततः उनको छोरा जन्मियो । सबै परिवारले राम्रो गर्न थाले ।

यस्तै उपत्यका नै बस्ने सिला (नाम परवर्तन) को पहिलो सन्तानको रुपमा छोरी जन्मियो । त्यसको ४ वर्षपछि फेरि अर्को सन्तान पनि उनको छोरी नै भयो । दुई छोरी भइसकेका हुनाले उनको श्रीमानको स्थायी बन्ध्याकरण गर्ने चाहना छ । तर, उनका श्रीमान र सासूले छोरा चाहिन्छ भन्दै उनलाई दवाव दिइरहेका छन् ।

केही महिनाअघि मात्र उनले गर्भ परीक्षण गरिन् । परीक्षणबाट छोरी भएको थाहा पाएपछि उनले श्रीमान र सासूको दवावका कारण गर्भपतन गराइन् । यसअघि पनि उनले एक पटक गर्भ परीक्षण गरेर छोरी नाश गरिसकेकी थिइन् ।

त्यस्तै, उपत्यका नै बस्ने कल्पना (नाम परिवर्तन) ले पनि ४ महिनाको गर्भ छोरी भएकै कारण फालिन् । उनले एक निजी क्लिनिकबाट आफ्नो गर्भ फालेकी हुन् ।

त्यस्तै कस्की घर भएकी नाम बताउन नचाहने अर्की महिला पनि छोरा जन्माउनकै निम्ति गर्भपतन गराएको बताउँछिन् । उनको भनाइ छ, २ छोरी छन् । छोरो जन्माउन भनेर पर्खेको, गर्भमा फेरि पनि छोरी आइन् । एउटा त्यसै खेर गयो, अर्को गर्भपतन गरे ।

यी त केहि प्रतिनिधि पात्र मात्र हुन् । यहिबाट प्रष्ट हुन्छ, हाम्रो पितृसत्तात्मक समाजले छोरीलाई भन्दा छोरालाई बढी महत्व दिइरहेको छ । हाम्रो सामाजिक संस्कारले छोरीको तुलनामा छोराको चाहना बढी गरेको पाइन्छ । छोराले वंश धान्ने नाममा नेपाली समाज छोरीलाई गर्भबाटै फालिरहेको छ । पछिल्लो समय गर्भ परीक्षण गरी छोरा भए राख्ने र छोरी भए फाल्ने विकृति नेपालभर नै बढेको छ । नेपालमा सुरक्षित गर्भपतनले मान्यता नपाएको अवस्थामा पनि मानिसहरू भारततर्फ गएर भ्रुणको लिंग पहिचान गरी गर्भपतन गराउँथे । त्यतिबेला थोरै महिलाको मात्रै त्यहाँसम्म पुग्ने पहुँच हुन्थ्यो । अहिले नेपालकै गाउँ–ठाउँमा सुरक्षित गर्भपतन सेवा उपलब्ध छ । कानुनबमोजिम १२ सातासम्मको भ्रुणलाई मात्र गर्भपतन गराउन सकिन्छ । तर भ्रुणको लिंग पहिचान गरेर गर्भपतन गराउन पाइँदैन । भू्रणको लिंग पहिचान गरी गर्भपतन गराउने चिकित्सक र महिला दुवैलाई कारबाही हुन्छ ।

किन घट्दै छ छोरीको जन्मदर ?

गर्भपतनलाई कानुनी मान्यता दिनुभन्दा पहिला सन् १९९८ देखि २००० सम्मको तथ्यांक हेर्दा नेपालमा एक हजार छोरा जन्मदा १ हजार २१ छोरी जन्मने गरेका थिए । सन् २००२ मा गर्भपतनले कानुनी मान्यता पाएपछि छोरी जन्मने संख्या घट्दै गएको हो । चेतनाको अभावले भन्दा पनि ‘वंश चलाउन छोरा नै चाहिने’ सामाजिक मान्यताले गर्दा समाजमा यस्ता विकृति बढ्दै गएको छ । नेपालमा पुरुषभन्दा महिलाको संख्या बढी भएपनि छोरी जन्मने क्रम हरेक वर्ष घट्दै गएको छ  ।

छोरीको जन्मदर अहिलेकै अनुुपातमा घट्दै जाने हो भने केही वर्षभित्रै देशमा लैंगिक असन्तुलन आउनेछ । विज्ञहरूका अनुसार शुरुमा छोरा जन्मिए अर्को सन्तान नजन्माउने, पहिलो छोरी जन्मिए दोस्रो सन्तान जन्माउँदा लिंग पहिचान गरेर गर्भपतन गराउने, छोराको चाहना बढी हुनेलगायत कारणले छोरीको जन्मदर घट्दै गएको हो । यस्तै पितृसत्तात्मकसोच, आर्थिक, धार्मिक, सांस्कृतिक र सामाजिक लगायतका कारण लिङ्ग पहिचानपछि छोरी भएमा गर्भपतन गर्ने क्रम पछिल्लो समय बढ्दै गएको जानकारहरूको भनाइ छ । यसले महिला पुरुषको जनसाङ्ख्यिक अन्तर बढाउने चिन्ता उच्च रहेको महिलाको क्षेत्रमा काम गर्नेहरू बताउँछन् ।

सरकार के गर्दै छ ?

देशभरका अस्पतालहरुमा जन्मने छोरीको संख्या घट्न थालेपछि जनसंख्याको जैविक सन्तुलनमा समेत गडबड हुने देखिएको छ । तर नेपालमा छोरा र छोरी जन्मिने अनुपातबीचको अन्तर देशभरि कति छ भन्ने अध्ययन सरकारी निकायबाट भएको देखिदैनन् । त्यति मात्र हैन लिङ्ग पहिचान गरेर गर्भपतन गर्ने गैरकानुनी अभ्यासको निगरानी र नियन्त्रणको निम्ति सरकारले योजनाबद्ध ठोस कदम नचालेको महिला बालबालिका तथा ज्येष्ठ नागरिक मन्त्रालयकी सहसचिव रूद्रा शर्मा स्वीकार गर्छिन् ।

अहिले देश संघीयतामा गएसँगै विभिन्न स्थानीय र प्रदेश सरकारले छोरी जन्मिए विभिन्न सुविधा दिने कार्यक्रमहरू ल्याएका छन् । देशका केही ठाउँमा छोरी पढाउने, बचाउने, उनीहरूका लागि बैंक खाता खोल्ने वा बिमा गर्ने कामको थालनी भएका छन् । तर यो कतिको प्रभावकारी रुपमा कार्यन्वयन भए नभएको कुनै किसिमको अध्ययन–अनुसन्धान भने भएको पाइँदैन् ।

प्रतिक्रिया दिनुहोस्
मुख्य समाचार

काठमाडौँ : भारतीय विदेश मन्त्रालयले आइतबार एक विज्ञप्ति जारी गर्दै गौतम बुद्ध नेपालमा जन्मिएकोमा कुनै

काठमाडौं : काठमाडौं उपत्यकामा आइतबार ९२ जनामा कोरोना संक्रमण पुष्टि भएको छ । स्वास्थ्य तथा

काठमाडौं : नेपालमा पछिल्लो २४ घण्टामा थप ३ सय ८० जनामा कोरोना संक्रमण पुष्टि भएको

जनकपुरधाम : जनकपुरधाम उपमहानगरपालिकामा एक हप्ताका लागि लगाइएको निषेधाज्ञाको समयअवधि समाप्त भएपछि पुनः एक हप्ताका

पर्सा : पर्सामा ९ प्रहरीसहित ७५ जनामा कोरोना संक्रमण पुष्टि भएको छ । नारायणी अस्पतालको

पर्सा– उपचार नपाएर ज्यान गुमाएकी वीरगन्ज २ छपकैयाकी २० बर्षिय विष्णु लामाका आफन्तले नारायणी अस्पतालमा

काठमाडौं– भारतले नेपाललाई भेन्टिलेटर सहयोग गरेको छ । आइतबार जंगी अड्डामा आयोजित एक कार्यक्रमका बीच

काठमाडौं– विश्व आदिवासी दिवसका दिन प्रधानमन्त्री केपी शर्मा ओलीले सुस्वास्थ्य, दीर्घायु तथा उत्तरोत्तर प्रगतिको कामना

आन्ध्र प्रदेश– कोरोना संक्रमित विरामीहरू राखिएको आन्ध्र प्रदेशको विजयवाडामा स्वर्ण प्यालेस होटलमा आगो लाग्दा ७

काठमाडौं– प्रमुख प्रतिपक्षी दल नेपाली कांग्रेसले बुद्धको जन्मस्थानबारे भारतीय विदेशमन्त्रीले दिएको अभिव्यक्तिप्रति आपत्ति जनाएको छ।

काठमाडौं : वीरगञ्जमा ७ अस्पताल चार्हादाचार्हादै मृत्यु भएकी २० वर्षीया युवतीमा कोरोना संक्रमण पुष्टि भएको

काठमाडौं : काठमाडौं उपत्यकाका तीनवटा जिल्ला प्रशासन कार्यालयले आज (आइतबार) देखि अत्यावश्यकबाहेकका सेवा बन्द गरेका